Türkmenistan Karakum çölünde yayılış gösteren bazı tür tohumlarının morfolojik ve çimlenme özellikleri - Amanov, Arslan; Parlak, Salih; Bursa Teknik Üniversitesi Orman Mühendisliği Anabilim Dalı; Lisansüstü Eğitim Enstitüsü (Bursa, 2024)
Karakum Çölü Orta Asya'nın büyük bir bölümünü kaplayan Türkmenistan ve civar bölgenin en büyük çöllerinden biridir. Bu çölün bitki florası, sıcak, kuru ve çorak koşullara uyum sağlamış türleri içerir. Karakum Çölü oldukça sıcak bir çöldür. Yaz ayında 50 santigrad dereceye kadar çıkmakta, kış mevsiminde ise -20 dereceye kadar düşmektedir. Bu yüzden mevsimsel olarak çölde sıcaklık farkları oldukça fazladır. Yaz mevsimi sıcak ve bunaltıcıdır. Kış mevsiminde ise çok az yağış düşer. Kış mevsiminde kar çok nadir yağmakta ve iklimden dolayı hemen erimektedir. Afgan rüzgarları Karakum Çölünün hakim rüzgarlarıdır. Bitki örtüsünde kısa çayır otları ile odunsu çalılardan oluşan çöl bitkileri hâkimdir. Yağışın azlığı ve yaz aylarındaki yüksek sıcaklıklara rağmen, bitkiler çölün zor şartlarına uyum sağlamıştır. Karakum Çölünde genel olarak step bitkileri yer almaktadır. Çölün tepe kısımlarında Selin (Prunus serrulata), Gandım (Calligonum triste) gibi bitkiler yer alırken çölün alt kısımlarında ise Borjak (Sambucus nigra) bitkileri vardır. Karakum Çölünde ayrıca Sazak (Haloxylon persicum, Haloxylon aphyllum), Patlak (Solanum nigrum), Çerkez (Salsola richteri) gibi çöl iklimine uyum sağlamış türler bulunmaktadır. Türkmenistan'ın dağlık alanlarında, dere yataklarında doğal yolla oluşan bazı çalı ve ağaç türleri görülmektedir. Yağışın fazla olmasından dolayı bu bölgelerde bitki çeşitliliği daha fazladır. Bu bitkilerinin hayvanlar için besin değeri oldukça yüksektir. Kırsal kesimlerde yaşayanlar bu bitkileri kışlık hayvan yemi olarak da değerlendirmektedir. Bu çalışmada, Karakum Çölü koşullarına adapte olan ağaç ve çalı formunu taşıyan Gandım (Calligonum triste), Yandak (Alhagi maurorum) Çerkez (Salsola richteri) gibi bitkilerin genel ve tohum özellikleri incelenmiştir. Bu bitkilerin çevresel streslere karşı dayanıklığı, kök ve yaprak morfolojisi ve büyüme alışkanlıkları gibi önemli morfolojik özellikleri tanımlanmıştır. Çalışma, bu bitkilerin çöl ikliminde nasıl varlık gösterdikleri ve çevresel koşullara uyum sağlamak için geliştirgikleri stratejileri hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. Ayrıca, laboratuvar ortamında yapılan çimlenme testleri, bitkilerin tohumlarının çöl koşullarında nasıl çimlendiğini ve bu süreçteki davranışlarını detaylı bir şekilde incelemiştir. Bu analizler, tohum canlılıkları, çimlenme hızı, çimlenme oranı ve çimlenme süreçlerinin incelenmesi yoluyla, bu bitkilerin çöl ekosistemlerinde nasıl başarılı olduklarına dair önemli bilgiler sunmaktadır.
Tez (Yüksek Lisans) -Bursa Teknik Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü,2024
Kaynakça 38-39 sayfa
Keywords: Türkmenistan; Karakum çölü