Afrika'nın yükselen metropollerinde arazi kullanımı değı̇şı̇mı̇ ve ulaşım ılışkısı : Bamako örneği - Toure, Moussa; Çöteli, Methiye Gül.; Bursa Teknik Üniversitesi Şehir ve Bölge Planlama Anabilim Dalı; Lisansüstü Eğitim Enstitüsü (Bursa, 2023)
Mekânsal planlama ve ulaşım politikalarının bütünleşmemesi, kötü arazi kullanımı ve kötü ulaşım planlaması, şehirlerimizin gelişimini etkileyen sorunlara yol açmaktadır. Kötü arazi kullanımı ve düşük nüfus yoğunluğu, başta kentsel yayılma, trafik sıkışıklığı, şehrin ihtiyaçlarına göre uyarlanmamış küçük veya büyük ulaşım altyapıları gibi birçok kentsel gelişim sorununun nedenidir. Batı Afrika'da Mali'nin başkenti olan Bamako, Batı Afrika coğrafyasındaki merkezi konumu nedeniyle ülkenin ve alt bölgenin en önemli şehridir. Hızlı büyüyen bir şehir olan Bamako, 3 milyona yaklaşan nüfusuyla Afrika'nın en hızlı büyüyen, dünyanın ise 6. sırada gelişen şehridir. Ancak bu hızlı büyüme yollar, köprüler ve hastaneler gibi bu kadar büyük bir nüfusu barındırmak için gereken altyapı ile eşleşmemiştir. Dahası Bamako'da kentsel planlamanın, kentsel yayılmaya yol açan yüksek arazi tüketimi ile Bamako'nun nüfusunun giderek artacağı gerçeği daha iyi bir arazi kullanım planlaması ve insanların ve mallarının hızlı bir şekilde hareket etmesini sağlayacak ulaşım altyapısının hızla geliştirilmesi için çözümler üzerinde düşünmeyi gerektirmektedir. Araştırmanın amacı, Mali'nin başkenti Bamako'daki kentsel yayılmayı ve trafik zorluklarını hafifletmek için arazi kullanımı ve ulaşım entegrasyonunu incelemek ve ülkenin sürdürülebilir bir şekilde gelişmesini sağlamak üzere düzeltici stratejik öneriler geliştirmektir. Araştırmada nitel ve nicel araştırma yöntemleri birlikte kullanılmıştır. Bamako'nun gelişimi ve kentleşme aşamalarının tarihsel, mekânsal, ekonomik ve kültürel çeşitli boyutlarıyla incelenmesinde belgesel analiz yöntemi kullanılmıştır. Şehrin arazi kullanımı değişimi ve yönetiminin değerlendirmesinde SWOT analizi yapılmıştır. Arazi kullanımı değişim analizinde, veriler LANDSAT uydu görüntülerinden elde edilmiş ve arazi sınıflarının tasnifi ve değişiminin değerlendirilmesinde coğrafi bilgi sistemi yazılımı olan ARCGIS kullanılmıştır. Araştırmanın zaman sınırlandırması 1960 yılı bağımsızlığın ilanından, 2023 yılına kadar uzanmaktadır. Araştırmanın en önemli bulgularından biri Bamako'nun 1975'ten 2023'e kadar olan arazi kullanım değişim analizi yerleşik alanda yaklaşık %943,47'lik bir artış olduğunu göstermektedir. Yapılaşmamış alanlarda %63,99'luk bir azalma, vejetasyonunda %86,94'lük bir azalma ve su yüzeylerinde %30,20'lik bir artış görülmüştür. Kentin demografisindeki güçlü büyüme, kentte yüksek düzeyde bir kentleşme ve gelecekte de artan bir eğilime sahip olduğunu kanıtlamaktadır. Bir başka bulgu; idari sınırlar içerisinde 2.929.373 kişilik bir kentsel nüfusun, 244 km2 arazide ve 12001,564 kişi/km2'de Bamako şehrinin geliştiğidir. Bir diğer bulgu; 2023 yılında şehrin batıdan doğuya 35,477 km ve kuzeyden güneye 35,94011 km uzunlukta bir alana yayıldığıdır. Buna göre müstakil ev tipi konut tipolojisi ile az katlı tek haneli düşük yoğunlukta konut gelişimi ile şehir güney yönde büyümektedir. Bamako kentsel arazi kullanımının ana etkilerinin, ormansızlaşma, sel, şehir içi trafik yoğunluğu ile kentsel yayılma olduğu tespit edilmiştir. Entegre arazi kullanım planlaması, çevre yönetiminin ve uzun vadeli sürdürülebilirliğin önemli bir unsurudur. Bamako'nun da entegrasyon uygulaması ve ulaşım sisteminin faydalarını en üst düzeye çıkarması, daha sürdürülebilir ulaşım, daha iyi bir çevre ve ulaşım koridorlarının geliştirilmesi için en iyi fırsatları sağlaması gerekmektedir. Büyük ölçekli ulaşım altyapı tesislerinin oluşturulduğu toplu taşıma koridorlarının geliştirilmesi, arazi kullanımı planlaması ile ulaşımın bütünleşmesine yardımcı olacaktır. Ulaşım koridorları ile entegre arazi kullanım planlaması için öneriler, akıllı düğümler aracılığıyla ulaşım odaklı gelişmeyi sağlamak ve farklı koridorlar boyunca diğer ekonomik işlevlerin entegrasyonuna izin vermek için TOD özelliklerinin entegrasyonu ile ortaya konmuştur. Sonuç olarak, Bamako'daki kentleşme ve arazi kullanımının gelişimini iyi bir şekilde anladığımızı ve bu çalışmanın arazi kullanımı ve ulaşım planlamasının uygun şekilde entegrasyonu için önerilerde bulunmamızı sağladığını söyleyebiliriz.
Tez (Yüksek Lisans) -Bursa Teknik Üniversitesi Lisansüstü Eğitim Enstitüsü,2023
Kaynakça 112-118 sayfa
Keywords: Kentsel yayılma; Bamako