Ekstraktiflerin ahşabın dış ortam dayanımına etkisinin incelenmesi - Dizman, Rıza
Çalışmada amaç, Türkiye'de endüstriyel olarak temin edilebilen 15 farklı odun türünün (6 tür yerli, 9 tür egzotik) dış ortam koşullarında (toprak üstü kullanım yerleri) maruz kalabileceği bozundurucu faktörlere karşı dayanıklılığının doğal koşullara maruz bırakılmasıyla belirlenmesi ve bu dayanıklılık üzerinde ekstraktiflerin etkisini incelemektir. Bu amaçla doğal dayanıklılığı yüksek olan ve dış ortamda kullanım alanı bulan dut, ardıç, venge, tik, iroko, kestane, dahoma, yalancı akasya, moabi, okan, paduk, ipe, ceviz, tatajuba ve meşe odunları kullanılmıştır. Örneklerin yarısının ekstraktifleri uzaklaştırılarak ekstraktiflerin dış ortam yaşlandırmasına karşı etkinliği tespit edilmiştir. Çalışmada 2 pilot alan kullanılmıştır. Biga/Çanakkale'de deniz kenarında ve denizden uzak bir alanda 1 yıl doğal dış ortam koşullarına maruz bırakılan örneklerin renk ve yüzey pürüzlülük ölçümleri, yüzey kimyası (ATR-FTIR) ve makroskopik açıdan değerlendirilmesi 1, 3, 6, 9 ve 12 ay bounca periyodik olarak gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonucunda, tüm örneklerde hava koşullarına maruz bırakma süresi arttıkça pürüzlülük ve renk değişimi artmıştır. Genel olarak egzotik türler, yerli türlerden daha pürüzlü yüzeyler vermiştir. Pürüzlülük değerlerine lokasyonun etkisi görülmemiştir. Yerli türlerde en pürüzlü yüzeyler meşe ve cevizde görülürken, en az pürüzlü yüzeyler ardıç ve kestanede bulunmuştur. Egzotik ağaç türleri arasında istatistiki açıdan pürüzlülük indeksi en büyük olan türler sırasıyla moabi ve okan; en düşük olanlar ise venge, iroko, paduk ve teak odunu örnekleridir. En fazla renk değişiminin yerli ağaç türü odunlarında ilk 3 ayda, ekstraktifçe zengin egzotik ağaç türü odunlarında 3-6 ay arasında meydana geldiği bulunmuştur. Koyu renkli odunlar açık renk almaya, açık renkli odunlar ise koyulaşma eğilimi sergilemiştir. Tüm ağaç türü odunlarında en fazla renk değişimi ekstrakte edilen ve denizden uzak alanda bekletilen örneklerde görülürken en düşük ekstrakte edillmemiş ve deniz kenarında bekletilen örneklerde görülmüştür. Ağaç türleri arasında paduk en fazla renk değişimine sahip olurken, moabi en az renk değişimine sahip olan odun türü olmuştur. Açık hava koşullarına maruz bırakılan türlerin yüzeylerindeki kimyasal değişimler FTIR ile 12 ay boyunca takip edilmiş ve incelenmiştir. Tüm türlerde literature uyumlu şekilde lignin bozunmasına dayalı temel kimyasal değişimler gözlenmiştir. Yerli türlerin yüzey kimyasındaki değişim ilk 1 ayda tamamlanmış olduğu, bazı egzotik türlerin yüzey kimyasındaki bozunmanın ise 3 aya kadar uzayabildiği tespit edilmiştir.