Ekosistem restorasyonunu geotasarım ile entegre eden yenilikçi bir peyzaj planlama yaklaşımı: Ova çayı havzası örneği, Ankara - Çırak, Buse Nur
Ekosistemler bütünü olan peyzajlar; sistemi oluşturan tek bir bileşende veya fonksiyonda meydana gelen değişimle etkilenmektedir. Peyzaj planlama; peyzajın değerinin artırılması ve iyileştirilmesi için yapılan ileriye dönük esaslı eylem olarak tanımlanmaktadır. Peyzaj planlama ile peyzaj bileşenlerinde oluşan değişimler incelenmekte, değerlendirilmekte ve kalitelerinin korunması ve tahribatı halinde onarılması için öneriler geliştirilmektedir. Geotasarım; peyzajın doğal ve kültürel bileşen ve süreçlerini farklı sorularla tarifleyen ve bu tariflerden yararlanarak doğaya uyumlu kararlar almaya olanak sağlayan katılımcı bir yaklaşımdır. Böylelikle, özellikle insan müdahaleleri sonucu oluşan baskılardan dolayı nitelikleri bozulan ekosistemlerin geri kazanılmasını ve peyzajın mevcut ve gelecekteki koşullar altında sürdürülebilir, dayanıklı ve sağlıklı hale getirilmesini hedefleyen Ekosistem Restorasyonu çalışmalarına yön verebilecek etkin bir araç haline gelmektedir. Bu çalışma kapsamında yoğun kentsel yayılım, sanayi ve tarım alanlarının baskılarından dolayı doğal karakterini kaybetmeye başlayan Ova Çayı Havzası çalışma alanı olarak belirlenmiştir. Çalışma alanında bulunan orman, bozkır, sulak alan gibi ekosistemler üzerinde olumsuz etkilere neden olan müdahaleler ve baskılar tespit edilerek bu alanların ekolojik işlevlerini yeniden kazandırmak, ekosistemlerin kapasitesini ve üretkenliğini arttırmak hedeflenmektedir. Bu tez çalışmasının amacı Ova Çayı havzasında Geotasarım yaklaşımı ile mevcut ekosistem tahribatlarının ortaya konduğu ve ekosistem restorasyonu önerilerinin geliştirildiği 2030 yılı senaryolu ekosistem restorasyonu odaklı peyzaj planının oluşturulmasıdır. Bu kapsamda; arazi ve literatür çalışmaları ile birlikte katılımcı yaklaşımın sağlandığı bir peyzaj planlama çalışması gerçekleştirilmiştir. Peyzajın su, toprak, habitat fonksiyonlarının analiz edilmesiyle planlara altlık oluşturacak Peyzaj Koruma Planı oluşturulmuştur. Fonksiyonların katsayıları AHS tekniği kullanılarak fonksiyonlar arası önceliklendirme yapılmıştır. Uzman görüşleri ve paydaş katılımı ile anket soruları değerlendirilmiştir. Hassas alanların ve itici güçlerin durumu incelenmiş ve tahrip olan/olması muhtemel yerler belirlenmiştir. Ekosistem restorasyonu önerilerinin ve ekolojik koruma yaklaşımının peyzaj planlama sürecine dahil edilmesiyle doğal ve kültürel peyzaj bileşenlerinin korunarak sürdürülebilir şekilde gelişmesine imkan sağlayan 2030 yılı Ekosistem Restorasyonu Entegrasyonu olan Peyzaj Planı oluşturulmuştur. Plan hükümlerinde izleme ve denetleme aşamalarının her karar için belirlenmesi sürdürülebilir koruma ve restorasyon plan kararlarını mümkün kılmıştır.