Kentsel yaşam kalitesini belirleyen etkenlerin konut alanlarında farklılaşması: Hollanda Almere örneği - Aydın, Ayhan
Kentlerde yaşayanların yaşam kalitesi ve iyi olma halinin arttırılması için kentsel çevrenin belirli bir kalite düzeyindeki standartları karşılaması gerekmektedir. Kentsel yaşam çevrelerinde kişilerin yaşadıkları konutlar, erişebildikleri ve aldıkları sosyal kamusal ve özel hizmetler, iş ve gelir imkânları gibi ekonomik fırsatlar ve sosyal ağların ve bağların kurulması ile sosyal etkileşim fırsatları kentsel yaşamın kalite düzeyi hakkında bilgi vermektedir. Bu özellikler, kentsel alanlarda farklı politikalar, kanunlar ve uygulamalar sonucunda birbirinden değişik özelliklere sahip konut alanlarının gelişmesiyle sağlanmaktadır. Konut ve çevrelerinin bu farklılaşan özellikleri ise, kent mekânında sosyal, demografik, ekonomik ve kültürel açıdan farklı özellikteki hane halklarının tercihlerini biçimlendirmekte, bu alanlarda yaşayarak deneyimlemelerini sağlamaktadır. Bu nedenle farklı konut alanlarında yaşayanların tercih ve memnuniyetlerinin ölçülmesi, konut politikalarının ve uygulama sonuçlarının değerlendirilerek, veriye dayalı yenilikçi politikaların geliştirilmesine katkıda bulunmaktadır. Bu bağlamda, bu tez çalışması, şehir planlama ve konut politikaları sonucunda ortaya çıkan farklı özellikteki konut alanları ve çevrelerindeki kentsel yaşam kalitesinin ölçülmesini ve karşılaştırılmasını amaçlamıştır. Bu amacı gerçekleştirmek üzere Hollanda'nın toprak kazanım uygulamalarının bir sonucu olarak 20. yüzyılın ortalarında kurulmuş bir şehir olan Almere araştırma alanı olarak seçilmiştir. Almere'nin konut alanları, şehirde yaşayanlar için yüksek bir yaşam kalitesi sunmak üzere merkezi ve yerel yönetimin benimsediği kentleşme politikalarıyla biçimlenmiştir. Bu nedenle, tez çalışması, Almere kentinin gelişiminde benimsenen konut politikalarının yaşayanlar tarafından deneyimlerini irdelemeye odaklanmaktadır. Bunu yapmak üzere, tez çalışması Almere'nin farklı bölgelerinde yaşayan kişilerin konut ve çevresindeki algı ve deneyimleri ile memnuniyetlerini ölçmekte ve karşılaştırılmaktadır. Çalışmanın bulguları Hollanda Almere örneğinden yola çıkarak politika yapıcılara katkı sağlaması planlanmıştır. Tez kapsamında Almere'deki farklı konut alanlarının belirlenmesi için kentin alt bölgelerinin tarihsel gelişimi, yoğunluk, kat sayısı, konut türü gibi özellikleri incelenerek, Poort, Haven, Stad ve Buiten olarak birbirinden ayrışan dört araştırma bölgesi belirlenmiştir. İnternet üzerinden (Google Forms aracılığıyla) hazırlanan ve bu bölgelerin sakinleriyle paylaşılan ankete 101 hane halkı katılmıştır. Katılımcıların memnuniyet düzeyleri ve demografik verilerinin toplanmasından sonra, elde edilen verilerin istatistiksel olarak değerlendirilmesinde Faktör ve Regresyon analizi ile ANOVA kullanılmıştır. Toplamda 66 değişkenin 37'si ile yapılan faktör analizi sonucunda, kişilerin kentsel yaşam kalitesinde etkili olan 10 faktör grubu elde edilmiştir. Konut memnuniyetine ilişkin dört faktör, konut tipi, yeniliği, kalitesi ve fayda maliyeti iken, konut çevresi memnuniyetine ilişkin altı faktör ise ulaşım olanakları, ekonomik çeşitlilik, erişebilirlik, donatı olanakları, güvenlik ve sosyal etkileşimsizlik olarak elde edilmiştir. Araştırma bölgeleri elde edilen faktörlere göre karşılaştırılmıştır. Daha sonra, belirlenen faktörler çoklu regresyon analizine tabi tutularak faktörlerin konut çevresi memnuniyetini etkileme düzeyleri ölçülmüştür. Resresyon analizi sonuçlarına göre, ulaşım kolaylığı, ekonomik çeşitlilik, erişim kolaylığı ve güvenlik faktörleri, Almere'de yaşayanların konut çevresine memnuniyeti üzerinde etkili olan faktörler olarak belirlenmiştir. Konut ve konut çevresine ilişkin faktörler ile ANOVA yapılarak, konut alanları arasındaki kentsel yaşama memnuniyetine dair farklılıklar incelenmiştir. ANOVA sonuçlarında araştırma bölgeleri arasında konut tipi, konut yeniliği, erişim kolaylığı donatı yeterliliği ve sosyal etkileşimsizlik faktörleri arasında farklılıklar olabileceği saptanmıştır. ANOVA'yı takiben yapılan post-hoc Bonferroni ve Games-Howell testi ile bölgeler arası karşılaştırmalar yapılmıştır. Test sonuçlarına göre konut tipi, konut yeniliği, erişim kolaylığı, donatı yeterliliği, sosyal etkileşimsizlik faktörlerinde bölgeler arasında anlamlı farklar tespit edilmiştir. Çalışma bulguları, farklı konutlar ve konut çevrelerinin, sahip oldukları özellikler bağlamında kentliye farklı kentsel yaşam kalitesi deneyimleri sunduğunu göstermektedir. Bu araştırmadan elde edilen veriler, gelecekte kent sakinlerin yaşam kalitesini yükseltmek için kullanılabilir. Yapılacak çalışmalarda, ekonomik çeşitlilik ve sosyal etkileşim konularının derinlemesine incelenmesi, kentsel yaşam kalitesinin arttırılması açısından önem taşımaktadır.