Elektrikli araç şarj istasyon konumlarının ütopya noktası yöntemi ile çok amaçlı optimize edilmesi - Sunar, Muhammed Talha
Sera gazı salınımı sonucu ortaya çıkan iklim krizinin etkilerini zaman ilerledikçe daha yoğun yaşadığımız bir dönemdeyiz. Elektrikli araçlar ise karbon emisyonları olmadığından sürdürülebilir yaşamın tesis edilmesine yönelik büyük bir potansiyel barındırıyorlar. Dünyamızı hava kirliliğinden kurtarabilmek ve daha sağlıklı şehirler tesis edebilmek için elektrikli araçların kullanımının yaygınlaştırılması kapsamında dünya genelinde çalışmalar yürütülmektedir. Bu çalışmaların merkezinde de elektrikli araç şarj istasyonlarını en uygun lokasyonlarda konumlandırarak elektrikli araç teknoloisinden üst düzeyde faydalanılmasını mümkün kılmak yer almaktadır. Elektrikli araç şarj istasyonu konumlarının en uygun lokasyonlarını tespit etmek literatürde çok çeşitli araştırmaların konusu olmuştur. Bu tezde çok amaçlı optimizasyon yöntemleri ile elektrikli araç şarj istasyonu konumlandırılması problemini çözme metodolojisini kullanarak, farklı ihtiyaçları karşılayabilen çözümler üretip elektrikli araç şarj istasyonları için en uygun konumlar tespit edildi. Çalışmayı gerçekleştirirken örnek olay yeri olarak Bursa'nın şehir merkezinde yer alan, nüfus ve trafik yoğunluğu yüksek olan 3 ilçesi (Nilüfer, Osmangazi, Yıldırım) seçildi. Böylelikle nüfusu 3 milyondan fazla olan bir şehirde farklı merkezler arasında efektif çalışabilen elektrikli araç şarj istasyonu ağı oluşturuldu. Çok amaçlı optimizasyon modellemesinde kullanılan parametreler tez içerisinde detaylıca açıklanmaktadır. Söz konusu parametreler arasından ise trafik yoğunluğu alışveriş merkezi konumları ve toplu taşıma aktarma noktalarının ön plana çıktığı tespit edildi. Belirlenen çalışma yöntemi kapsamında kullanılan çok amaçlı optimizasyon modelini ütopya noktası formülü ile modelleyerek litaratüre bu alanda bir yenilik kazandırıldı. Ütopya Nokta Yöntemi, çelişen hedefler arasında en uygun çözümleri bulmak için çok kriterli karar verme süreçlerinde kullanılan güçlü bir tekniktir. Bu tezde, Ütopya yönteminin, temel bileşenlerini ve prosedürlerini özetleyerek adım adım açıklaması sağlandı. Karar vericiler, Ütopya yönteminin ilkelerini ve uygulamalarını anlayarak karmaşık karar problemlerini etkili bir şekilde yönlendirebilir ve birden fazla hedefi dengeleyen sürdürülebilir çözümleri belirleyebilir. Bu araştırmanın bulguları ve sonuçları, Bursa ili genelinde elektrikli araç şarj istasyonlarının konumlandırılmasında stratejik bir rehber sunmaktadır. Çalışmada kullanılan kriterler; nüfus yoğunluğu, trafik sıkışıklığı, erişilebilirlik, toplu taşıma bağlantıları ve ticari-sosyal alanlara yakınlık gibi kullanıcı ihtiyaçlarını doğrudan etkileyen faktörlere odaklanmıştır. Çok amaçlı karar verme yöntemleri ve ütopya noktası yöntemi ile her aday noktanın avantaj ve dezavantajları detaylıca analiz edilmiş, özellikle yüksek nüfus yoğunluğuna ve erişim kolaylığına sahip bölgelerin kullanıcı taleplerini karşılama açısından daha uygun olduğu belirlenmiştir. Sonuçlar, yoğun nüfuslu, erişim kolaylığı yüksek ve toplu taşıma bağlantıları güçlü alanların şarj altyapısı yatırımları için öncelikli bölgeler olduğunu ortaya koymaktadır. Ticari ve sosyal alanlara yakın konumlar, kullanıcıların günlük ihtiyaçlarını karşılarken şarj işlemini gerçekleştirebilecekleri ideal noktalar olarak öne çıkmıştır. Ayrıca, kamu-özel sektör iş birliğinin teşvik edilmesiyle altyapının sürdürülebilirliği artırılabilir. Çalışma, sürdürülebilir şehir planlaması ve çevre dostu altyapı gelişimine yönelik somut öneriler sunmakta, karbon salınımını azaltma ve enerji verimliliğini artırma gibi çevresel hedeflere katkıda bulunmaktadır. Bu bağlamda, araştırmanın literatüre katkısı; yalnızca mevcut elektrikli araç kullanıcılarının değil, potansiyel kullanıcıların da teşvik edilmesine yönelik stratejik öneriler sunmasıdır. Gelecekteki çalışmalar, şarj altyapısının yenilenebilir enerji kaynaklarıyla entegrasyonu, hızlı şarj istasyonları için tahmin modelleri ve toplu taşıma ile bütünleşmiş çözümler geliştirilmesine odaklanarak bu alandaki gelişimi daha da ileri taşıyabilir.