Ultrasonik ekstraksiyon ile Nigella sativa'dan timokinonca zengin ekstre eldesi ve mikroakışkan platformda enkapsülasyonu - Aydın, Beyza
Bitkilerin yapısında bulunan ve çeşitli terapötik özelliklere sahip olan biyoaktif bileşiklere fitokimyasallar denir. Antibakteriyel, antikanser, antidiyabetik gibi özelliklerle ön plana çıkan fitokimyasallara örnek olarak karotenoidler, polifenoller, izoprenoidler, fitosteroller ve saponinler verilebilir. Halk arasında çörek otu olarak bilinen Nigella sativa bahsedildiği gibi terapötik özelliklere sahip olup geleneksel ve modern tıp için ilgi duyulan bitkilerden biridir. Ranunculaceae ailesine ait olan N. sativa genel olarak Hindistan, Akdeniz ülkeleri, Avrupa ve Güney Asya'da yetiştirilmektedir. Çörek otu tohumunda birçok biyoaktif bileşen olduğu bulunmuştur. Bunlar arasında en önemli bileşenler timokinon, timohidrokinon, ditimokinon, p-simen, karvakrol, terpineol, t-anetol gibi bileşenlerdir. Timokinon çörek otu içerisindeki en çok bulunan biyoaktif moleküllerden biridir. Çörek otunun terapötik özelliklerinin çoğunlukla timokinon molekülünden kaynaklandığı düşünülmektedir. Bitkilerin yapısındaki istenen biyoaktif bileşenin eldesi ekstraksiyon işlemiyle yapılabilmektedir. Ekstraksiyon bir veya daha fazla bileşenin kaynak molekülünden çözücü faza transfer edilmesi olarak tanımlanır. Bunun için çeşitli ekstraksiyon yöntemleri vardır. Ekstraksiyon yöntemleri geleneksel ve modern yöntemler olmak üzere ikiye ayrılırlar. Modern yöntemler ile yapılan ekstraksiyonlarda çoğunlukla daha fazla verim elde edilmektedir. Bu çalışmada modern ekstraksiyon yöntemlerinden biri olan ultrasonik ekstraksiyon yöntemi kullanılmıştır. Ultrasonik ekstraksiyon yöntemiyle çörek otundan timokinonca zengin ekstre eldesi hedeflenmiştir. Farklı koşullarda deney grupları oluşturularak çörek otu tohumunun ekstraksiyon işlemi gerçekleştirilmiştir. Elde edilen ekstrelerin timokinon miktarı, toplam fenol içeriği ve antioksidan aktivitelerine göre çörek otu tohumunun ultrasonik ekstraksiyonu için optimum koşulu belirlenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre ultrasonik destekli ekstraksiyon ile çörek otu ekstraksiyonunun optimum sonuçları 70℃ sıcaklık, 28 dk süre ve %40 etanol konsantrasyonu olarak belirlenmiştir. Bu koşullar için timokinon miktarı 0.142 mg TMQ/mg ekstre, toplam fenol içeriği 16.18 GAE/g, antioksidan kapasitesi ise %77.7 olarak bulunmuştur. Optimum koşulda elde edilen ekstrenin kuyucuk difüzyon yöntemiyle Escherichia coli ve Staphylococcus aureus bakterilerine karşı antibakteriyel aktivitesine bakılmıştır. Belirlenen konsantrasyon aralığı için bu iki bakteri türüne karşı herhangi bir inhibisyon zonu gözlemlenmemiştir. Konsantrasyonun arttırılması antibakteriyel aktivitenin oluşumunu sağlayabileceği düşünülmektedir. Timokinon kimyasal olarak hidrofobik, lipofilik yapıda bir bileşendir. Işığa ve ısıya karşı hassasiyeti bulunmaktadır. Bu dezavantajlı özellikleri sebebiyle biyoyararlanımı kısıtlanmaktadır. Timokinonun biyoyararlanımını arttırmak için çeşitli modifiye edici yöntemler geliştirilebilmektedir. Ekstrenin enkapsüle edilmesinin de bunun için bir yöntem olabileceği düşünülmüştür. Klasik desolvasyon yöntemiyle ve mikroakışkan platform kullanılarak iki farklı partikül üretimi yapılmıştır. Elde edilen partiküllerin öncelikle enkapsülasyon verimi ve in vitro salım profili incelenmiş ve karşılaştırılması yapılmıştır. İn vitro salım oranı klasik yöntem için %36, mikroakışkan platform yöntemi için %27 olarak hesaplanmıştır. Sonrasında partikül boyut ölçümü, zeta potansiyeli, FTIR, SEM, DSC gibi karakterizasyon analizleri yapılmıştır. Partikül boyutu ölçümünde sonuçlar nano boyutta bulunmuştur.