Kent planlama mesleğinin toplumdaki görünürlüğü: kahramanmaraş depremleri örnek olayı üzerinden bir okuma - Akbez, İkranur
6 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş Pazarcık merkezli 04.17 saatinde Mw 7.7 ve 13.24'te Kahramanmaraş Elbistan merkezli Mw 7.6 büyüklüğünde iki deprem 11ili kapsayarak çok fazla yıkım ve hayat kaybına neden olmuştur. Doğal devinim olan depremlerin, afet olması çevre sorunları tarafından kaynaklanan bir sebep değil, sonuçtur. İnsan faaliyetleri, doğa olaylarının neden olduğu hasarı daha da kötüleştirebileceği gibi mekân ve bireylerin bundan daha az etkilenmesini sağlayabilmektedir. Depremlerin etki alanının büyüklüğü ve ortaya çıkardığı maddi, manevi enkaz şehir ve bölge planlama disiplinin meşruiyetinin sorgulanmasına yol açmıştır. Yaşanan depremler sonucunda anlaşılmıştır ki katastrofik afet risklerinin azaltılması ve afet sonrası çözümlerin üretilebilmesi için planlama disiplininin katkı ve yönlendirmesine ihtiyaç duyulmaktadır. Kentlerin geleceğe yönelik kamu yararı gözeterek karar geliştirmekle yükümlü, dirençli ve sürekli gelişime uyum sağlayacak kamusal hizmet olarak tanımlanan kent planlama mesleği yegâne meslektir. Afetlere karşı hazırlıklı olmak bilimsel yönden, politik yönden ve toplum algısı ile yakından ilişkilidir. Yaşanan her büyük deprem sonrası yıkımların kader olmadığını, deprem doğal afetinin felakete dönüşmemesi gerektiği vurgulanmaktadır. Bu çalışmada, mekânın üretiminde ana aktör olan planlama eylem alanının depremlerden sonra toplumda ne kadar görünür olduğu sorusuna cevap aranmakta; yaşanan afetler sonrasında ve belki de sonucunda kent planlama mesleğinin, toplum bilincindeki yeri ve toplumun bu meslek alanına ilişkin geliştirdiği algı yüzeylerini anlamayı hedeflemektedir. Bunu yaparken de kamuda planlama meslek alanına ilişkin geliştirilen algının nasıl şekillendiği ve neler olduğu; toplumun kent planlama meslek alanına yönelik algısının ne olduğu; paydaş meslek disiplinlerinin kent planlama alanına yönelik algısının ne olduğu ve şehir plancılarının kendi meslek alanlarına ilişkin algısının ne olduğu sorularına yanıt verebilmesi de amaçlanmaktadır. Yaşanan depremler sonrasında kentsel ve toplumsal algılara odaklanarak, yaşanan toplumsal süreci ve yine yaşanan deneyimleri ifade edebilmesi, buna bağlı kalarak toplumda oluşan algı ve yargıların gerçekçi ve bütüncül bir şekilde ortaya koyulmasını hedeflemesi sebebiyle "nitel araştırma" yöntemleri kullanılmıştır. Nitel araştırma yöntemi kullanılarak elde edilen bulgular, çoğunlukla araştırma probleminin derinlemesine keşfedilmesini ve sosyal gerçekliğin çeşitli yönlerinin ortaya çıkmasını sağlamaktadır. Çalışmada, sosyal medya platformlarının depremler ile ilgili kent planlama meslek alanının toplumdaki görünürlüğünü ve toplumsal algının ortaya koyulması için içerik analiz yöntemi kullanılarak toplanan veriler betimsel, içerik ve metin analizi başta olmak üzere nitel analiz yöntemleri kullanılarak analiz edilmiştir. Araştırma nesnesi olarak doküman/metin analiz yöntemi ile gerekli literatür taraması, bireysel gözlemler ve sosyal medyadan faydalanılmıştır. Yorumlayıcı paradigmada gözlem ve saha araştırması kullanılarak, betimleme ve tematik analizi ile beraber şahsi eleştirel bir yorumlamanın olduğu sistematik bir analiz kullanılmıştır. Toplanan verilerin daha ayrıntılı analiz edilmesi ve değerlendirilmesi içerik analizi ile sağlanmıştır. Betimsel analiz amaç, görüşme ve gözlem sonucunda verilerin değerlendirme ve yorumlanmasında kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini, 6 Şubat 2023' Kahramanmaraş'ta meydana gelen ikiz depremleri sonrasında Türkiye'de kent planlama mesleğinin algısal ve toplumsal etkilerini kapsayan afet bölgesindeki bireysel gözlemler, sosyal medya kullanıcıları, şehir plancıları ve kent planlaması ile ilgili diğer meslek gruplarını içermektedir. Araştırmanın sonucunda, Kahramanmaraş depremleri sonrasında halkın depremlere ve kent planlama mesleğine olan algısına ilişkin duygu ve düşüncelerini sosyal medya üzerinden nasıl ve nereden yansıttıkları hakkında bilgiler sunmakta, bazı önemli bulguları, politika çıkarımları açısından yorumlayarak vurgulamaktadır. Çalışmanın öncül bulguları arasında, afetlere yönelik hassasiyet ve şehir planlama meslek alanının görünürlüğünün, deprem sonrasında geçen zamanla deprem bölgesi ve deprem riski olan illerde daha fazla dikkat çektiğini ortaya koymaktadır. Bu ilişkinin mekandaki yansımasının ise depremin gerçekleştiği yer ve deprem riski yüksek olan illerde daha fazla dikkat çekmesi anlamına gelmektedir. Bu durum, hem mevcut hem de gelecekteki afetlere karşı daha fazla hazırlıklı olunmasını sağlamaktadır. Çalışma, deprem ve şehir planlaması açısından sürekli bir ilgi ve farkındalığın, uzun vadeli ve sürdürülebilir çözümler için kritik olduğunu vurgulamaktadır.